Zachodź śmiało Gościu Miły w nasze progi,
Boś pewnie zmęczony i z dalekiej drogi.

A u nas kąt wygodny na Cię czeka
I strawa syta i napitków beka

Tu Tradycja panią na pokojach gości
Temu piękne wnętrza, a i całe włości

W kresowej kuchni niezliczone dania!
Wszystko to w Karczmie jest do skosztowania!!

Wareniki, ucha i pyszne pielmieni!
Kto ich zasmakował z pamięci wymieni!

Biesiadować z nami radość niesłychana
Nogi same tańczą do białego rana!

Tu Król Puszczy bywa na naszych zabawach
Nie trza żubra szukać w długich eskapadach

Atrakcji bez liku znajdziesz z nami Panie
To co?? Kto z nami zostanie?

BIAŁOWIEŻA

W poprzednim numerze ?Puszczyka? pisaliśmy, dlaczego nasi przodkowie nazwali rozległy las ?puszczą? oraz po co i w jaki sposób nadawali nazwy różnym jej fragmentom. W tym numerze natomiast spróbujemy dociec, skąd wzięły się nazwy: ?Białowieża? i ?Puszcza Białowieska?.

Pochodzenie nazw ?Białowieża? i ?Puszcza Białowieska? nie jest do końca wyjaśnione. Różni autorzy na przestrzeni wieków wysunęli w tej sprawie szereg hipotez, z których jedne wydają się być bardziej prawdopodobne, inne mniej.

Nazwę ?Białowieża? wymienił po raz pierwszy Jan Długosz w ?Rocznikach czyli Kronikach sławnego Królestwa Polskiego?, napisanych w latach 1455-1480. Podaje on, że król Władysław Jagiełło w 1409 r. udał się z Kamieńca (Litewskiego) do ?Białowieży za rzekę Lśnę (Leśną), gdzie przez osiem dni (był) zajęty polowaniem?. Później nazwa ta pojawiła się w różnych urzędowych pismach i korespondencji królewskiej. Co ciekawe, figuruje w nich forma zapisu ?Białowieże?, ?Białowież?, która daje podstawę do przypuszczeń, że rodowód nazwy można byłoby powiązać z jakąś białą wieżą lub nawet kilkoma wieżami. Właśnie ta hipoteza zdominowała wszystkie inne, lecz pomiędzy różnymi autorami nie ma zgodności, o jakie wieże mogłoby chodzić.

Inni autorzy wysunęli przypuszczenie, że białe wieże mogły wieńczyć drewniany zameczek myśliwski królów polskich, w którym zatrzymywali się przyjeżdżając do Puszczy na polowania. Zameczek ów miałby być wystawiony w początkach XV w. w obecnym uroczysku Stara Białowieża. Niektórzy nie zawahali się sięgnąć dalej w głąb historii, twierdząc, że mogły istnieć w Puszczy Białowieskiej zameczki myśliwskie z białymi wieżami wystawione przez Giedymina, Kiejstuta czy innych książąt litewskich, do których należała wcześniej Puszcza.

Jeszcze inni wskazują na możliwość powstania nazwy Puszczy od wieży obronno-obserwacyjnej w Kamieńcu Litewskim (miejscowość położona obecnie na Białorusi), wzniesionej na polecenie księcia wołyńskiego Włodzimierza Wasilkowicza w 1276 r. Podobno w dawnych czasach ludność nazywała ją ?białą?, to jest niezdobytą (wieża istnieje do dziś). Niektórzy autorzy zwracają także uwagę, że w Puszczy istniało więcej wież. Być może ich mnogość spowodowała, że główną miejscowość wewnątrz Puszczy nazywano początkowo ?Białowieże?, a później nazwa ta przekształciła się w Białowieżę.

Z ciekawą hipotezą dotyczącą jeszcze jednej ?białej wieży? wystąpił białostocki dziennikarz i historyk, Mikołaj Hajduk. Rodowód nazw miejscowości i Puszczy powiązał on z koczowniczym plemieniem Połowców. Jest wielce prawdopodobne, że część plemienia była w pewnym okresie osiedlona w Puszczy. Osady Połowców nazywano w owych czasach ?wieżami?, zaś dawna stolica Połowców nazywała się Sarkel albo inaczej ? Biała Wieża. Połowcy mogli więc nazwać nową osadę imieniem swej stolicy w dawnej ojczyźnie. Możliwe, że od tej właśnie Białej Wieży utworzono z czasem nazwę dla całej Puszczy.

Część autorów białoruskich zwraca szczególną uwagę na słowo ?biały?, które jest szeroko rozpowszechnione na tym terenie. Niegdyś określenie ?biały? oznaczało nie tylko kolor, ale również ?wolność?, ?niezależność?. Np. pod pojęciem ?biali chłopi? rozumiano wolnych od świadczeń i powinności wobec państwa. Wiedząc, że w rejonie Puszczy znano i używano również słowa ?wieś?, autorzy wysunęli hipotezę, iż nazwa kompleksu leśnego mogła powstać od osady Biała Wieś, przekształconej następnie w Białowież. Ta wersja pasowałaby do zapisu w dzienniku Adama Naruszewicza, w którym autor wspomniał o wizycie w Puszczy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1784 r., wymieniając miejscowość jako ?Białą Wieś, czyli Białą Wieżę?.

To tylko kilka z hipotez pochodzenia nazw: ?Białowieża? i ?Puszcza Białowieska?. Czy słyszeliście też inne?

(Autor PB , Artykuł z ?Puszczyka? wydawnictwa Białowieskiego Parku Narodowego)